ആത്മോപദേശതകം

അറിവിലുമേറിയറിഞ്ഞീടുന്നവൻ ത-
ന്നുരുവിലുമൊത്തു പുറത്തുമുജ്ജ്വലിക്കും
കരുവിനു കണ്ണുകളഞ്ചുമുള്ളടക്കി-
ത്തെരുതെരെ വീണുവണങ്ങിയോതിടേണം. 1

കരണവുമിന്ദ്രിയവും കളേബരം തൊ-
ട്ടറിയുമനേകജഗത്തുമോർക്കിലെല്ലാം
പരവെളിതന്നിലുയർന്ന ഭാനുമാൻ തൻ
തിരുവുരുവാണു തിരഞ്ഞു തേറിടേണം. 2

വെളിയിലിരുന്നു വിവർത്തമിങ്ങു കാണും
വെളിമുതലായ വിഭൂതിയഞ്ചുമോർത്താൽ
ജലനിധിതന്നിലുയർന്നിടും തരംഗാ-
വലിയതുപോലെയഭേദമാ‍യ് വരേണം.
3

അറിവുമറിഞ്ഞിടുമർത്ഥവും പുമാൻ‌ ത-
ന്നറിവുമൊരാദിമഹസ്സു മാത്രമാകും;
വിരളത വിട്ടു വിളങ്ങുമമ്മഹത്താ-
മറിവിലമർന്നതു മാത്രമായിടേണം. 4

ഉലകരുറങ്ങിയുണർന്നു ചിന്ത ചെയ്യും
പലതുമിതൊക്കെയുമുറ്റു പാർത്തുനിൽക്കും
വിലമതിയാത വിളക്കുദിക്കയും പിൻ-
പൊലികയുമില്ലിതു കണ്ടു പോയിടേണം. 5

ഉണരണമിന്നിയുറങ്ങണം ഭുജിച്ചീ-
ടണമശനം പുണരേണമെന്നിവണ്ണം
അണയുമനേകവികൽപ്പമാകയാലാ-
രുണരുവതുള്ളൊരു നിർവ്വികാരരൂപം. 6

ഉണരരുതിന്നിയുറങ്ങിടാതിരുന്നീ-
ടണമറിവായിതിനിന്നയോഗ്യനെന്നാൽ
പ്രണവമുണർന്നു പിറപ്പൊഴിഞ്ഞു വാഴും
മുനിജനസേവയിൽ മൂർത്തി നിർത്തിടേണം. 7

ഒളിമുതലാം പഴമഞ്ചുമുണ്ടു നാറും
നളികയിലേറി നയേന മാറിയാടും
കിളികളെയഞ്ചുമരിഞ്ഞു കീഴ്‌മറിക്കും
വെളിവുരുവേന്തിയകം വിളങ്ങീടേണം. 8

ഇരുപുറവും വരുമാറവസ്ഥയെപ്പൂ-
ത്തൊരു കൊടിവന്നു പടർന്നുയർന്നു മേവും
തരുവിനടിക്കു തപസ്സുചെയ്തു വാഴും
നരനു വരാ നരകം നിനച്ചിടേണം. 9

“ഇരുളിലിരുപ്പവനാര്? ചൊൽക നീ”യെ-
ന്നൊരുവനുരപ്പതു കേട്ടു താനുമേവം
അറിവതിനായവനോടു “നീയുമാരെ”-
ന്നരുളുമിതിൻ പ്രതിവാക്യമേകമാകും. 10

‘അഹമഹ’മെന്നരുളുന്നതൊക്കെയാരാ-
യുകിലകമേ പലതല്ലതേകമാകും;
അകലുമഹന്തയനേകമാകയാലീ
തുകയിലഹമ്പൊരുളും തുടർന്നിടുന്നു. 11

തൊലിയുമെലുമ്പുമലം ദുരന്തമന്തഃ- കലകളുമേന്തുമഹന്തയൊന്നു കാൺക! പൊലിയുമിതന്യ പൊലിഞ്ഞുപൂർണ്ണമാകും വലിയൊരഹന്ത വരാ വരം തരേണം. 12 ത്രിഗുണമയം തിരുനീറണിഞ്ഞൊരീശ- ന്നകമലരിട്ടു വണങ്ങിയക്ഷമാറി സകലമഴിഞ്ഞു തണിഞ്ഞു കേവലത്തിൻ ഹിമയുമറ്റു മഹസ്സിലാണിടേണം. 13 ത്രിഭുവനസീമ കടന്നു തിങ്ങിവിങ്ങും ത്രിപുടി മുടിഞ്ഞു തെളിഞ്ഞിടുന്ന ദീപം കപടയതിയ്ക്കു കരസ്ഥമാകുവീലെ- ന്നുപനിഷദുക്തിരഹസ്യമോർത്തിടേണം. 14 പരയുടെ പാലുനുകർന്ന ഭാഗ്യവാന്മാർ‌- ക്കൊരുപതിനായിരമാണ്ടൊരല്പനേരം; അറിവപരപ്രകൃതിക്കധീനമായാ- ലരനൊടിയായിരമാണ്ടുപോലെ തോന്നും. 15 അധികവിശാലമരുപ്രദേശമൊന്നായ്- നദിപെരുകുന്നതുപോലെ വന്നു നാദം ശ്രുതികളിൽ വീണുതുറക്കുമക്ഷിയെന്നും യതമിയലും യതിവര്യനായിടേണം. 16 അഴലെഴുമഞ്ചിതളാർന്നു രണ്ടു തട്ടായ്- ച്ചുഴലുമനാദിവിളക്കു തൂക്കിയാത്മാ നിഴലുരുവായെരിയുന്നു നെയ്യതോ മുൻ- പഴകിയ വാസന, വർത്തി വൃത്തിയത്രേ 17 അഹമിരുളല്ലിരുളാകിലന്ധരായ് നാ- മഹമഹമെന്നറിയാതിരുന്നിടേണം; അറിവതിനാലഹമന്ധകാരമല്ലെ- ന്നറിവതിനിങ്ങനെയാർക്കുമോതിടേണം. 18 അടിമുടിയറ്റമതുണ്ടിതുണ്ടതുണ്ടെ- ന്നടിയിടുമാദിമസത്തയുള്ളതെല്ലാം; ജഡമിതു സർവ്വമനിത്യമാം; ജലത്തിൻ- വടിവിനെ വിട്ടു തരംങ്ഗമന്യമാമോ? 19 ഉലകിനു വേറൊരു സത്തയില്ലതുണ്ടെ- ന്നുലകരുരപ്പതു സർവ്വമൂഹഹീനം; ജളനു വിലേശയമെന്നു തോന്നിയാലും നലമിയലും മലർമാല നാഗമാമോ? 20 പ്രിയമൊരു ജാതിയിതെൻ പ്രിയം, ത്വദീയ- പ്രിയമപരപ്രിയമെന്നനേകമായി പ്രിയവിഷയം പ്രതി വന്നിടും ഭ്രമം; തൻ പ്രിയമപരപ്രിയമെന്നറിഞ്ഞിടേണം. 21 പ്രിയമപരന്റെയതെൻപ്രിയം; സ്വകീയ- പ്രിയമപരപ്രിയമിപ്രകാരമാകും നയമതിനാലെ നരന്നു നന്മ നൽകും ക്രിയയപരപ്രിയഹേതുവായ് വരേണം. 22 അപരനുവേണ്ടിയഹർന്നിശം പ്രയത്നം കൃപണത വിട്ടുകൃപാലു ചെയ്തിടുന്നു; കൃപണനധോമുഖനായ്ക്കിടന്നു ചെയ്യു- ന്നപജയകർമ്മമവന്നു വേണ്ടി മാത്രം. 23 അവനിവനെന്നറിയുന്നതൊക്കെയോർത്താ- ലവനിയിലാദിമമായൊരാത്മരൂപം അവനവനാത്മസുഖത്തിനാചരിക്കു- ന്നവയപരന്നു സുഖത്തിനായ് വരേണം. 24 ഒരുവനു നല്ലതുമന്യനല്ലലും ചേർ- പ്പൊരു തൊഴിലാത്മവിരോധി,യോർത്തിടേണം. പരനു പരം പരിതാപമേകിടുന്നോ-ോ രെരിനരകാബ്ധിയിൽ വീണെരിഞ്ഞിടുന്നു. 25 അവയവമൊക്കെയമർത്തിയാണിയായ് നി- ന്നവയവിയാവിയെയാവരിച്ചിടുന്നു; അവനിവനെന്നതിനാലവൻ നിനയ്ക്കു- ന്നവശതയാമവിവേകമൊന്നിനാലെ. 26 ഇരുളിലിരുന്നറിയുന്നതാകുമാത്മാ- വാണറിവതുതാനഥ നാമരൂപമായും കരണമൊടിന്ദ്രിയകർത്തൃകർമ്മമായും വരുവതു കാൺക! മഹേന്ദ്രജാലമെല്ലാം. 27 അടിമുടിയറ്റടിതൊട്ടു മൗലിയന്തം സ്ഫുടമറിയുന്നതു തുര്യബോധമാകും; ജഡമറിവീലതു ചിന്ത ചെയ്തു ചൊല്ലു- ന്നിടയിലിരുന്നറിവല്ലറിഞ്ഞിടേണം. 28 മനമലർ കൊയ്തു മഹേശപൂജ ചെയ്യും മനുജനുമറ്റൊരു വേല ചെയ്തിടേണ്ട; വനമലർ കൊയ്തുമതല്ലയായ്കിൽ മായാ- മനുവുരുവിട്ടുമിരിക്കിൽ മായ മാറും. 29 ജഡമറിവീലറിവിന്നു ചിന്തയില്ലോ- തിടുകയുമില്ലറിവില്ലറിവെന്നറിഞ്ഞു സർവ്വം വിടുകിലവൻ വിശദാന്തരംഗനായ് മേ- ലുടലിലമർന്നുഴലുന്നതില്ല നൂനം. 30 അനുഭവമാദിയിലൊന്നിരിക്കിലില്ലാ- തനുമിതിയില്ലിതു മുന്നമക്ഷിയാലേ അനുഭവിയാതതുകൊണ്ടു ധർമ്മിയുണ്ടെ- ന്നനുമിതിയാലറിവീലറിഞ്ഞിടേണം. 31 അറിവതു ധർമ്മിയെയല്ല, ധർമ്മമാമീ- യരുളിയ ധർമ്മിയദൃശ്യമാകയാലേ ധര മുതലായവയൊന്നുമില്ല താങ്ങു- ന്നൊരു വടിവാമറിവുള്ളതോർത്തിടേണം. 32 അറിവു നിജസ്ഥിതിയിങ്ങറിഞ്ഞിടാനായ് ധര മുതലായ വിഭൂതിയായി താനേ മറിയുമവസ്ഥയിലേറി മാറി വട്ടം- തിരിയുമലാതസമം തിരിഞ്ഞിടുന്നു. 33 അരനൊടിയാദിയരാളിയാർന്നിടും തേ- രുരുളതിലേറിയുരുണ്ടിടുന്നു ലോകം; അറിവിലനാദിയതായ് നടന്നിടും തൻ- തിരുവിളയാടലിതെന്നറിഞ്ഞിടേണം. 34 ഒരു പതിനായിരമാദിതേയരൊന്നായ് വരുവതുപോലെ വരും വിവേകവൃത്തി അറിവിനെ മൂടുമനിത്യമായയാമീ- യിരുളിനെയീർന്നെഴുമാദിസൂര്യനത്രേ. 35 അറിവിനു ശക്തിയനന്തമുണ്ടിതെല്ലാ- മറുതിയിടാം സമയന്യയെന്നിവണ്ണം ഇരുപിരിവായിതിലന്യസാമ്യമാർന്നു- ള്ളുരുവിലമർന്നു തെളിഞ്ഞുണർന്നിടേണം. 36 വിഷമതയാർന്നെഴുമന്യ വെന്നുകൊൾവാൻ വിഷമമഖണ്ഡവിവേകശക്തിയെന്ന്യേ; വിഷമയെ വെന്നതിനാൽ വിവേകമാകും വിഷയവിരോധിനിയോടണഞ്ഞിടേണം. 37 പലവിധമായറിയുന്നതന്യയൊന്നായ് വിലസുവതാം സമയെന്നു മേലിലോതും നിലയെയറിഞ്ഞു നിവർന്നു സാമ്യമേലും കലയിലലിഞ്ഞു കലർന്നിരുന്നിടേണം. 38 അരുളിയ ശക്തികളെത്തുടർന്നു രണ്ടാം പിരിവിവയിൽ സമതൻവിശേഷമേകം; വിരതി വരാ വിഷമാവിശേഷമൊന്നി- ത്തരമിവ രണ്ടു തരത്തിലായിടുന്നു. 39 സമയിലുമന്യയിലും സദാപി വന്നി- ങ്ങമരുവതുണ്ടതതിൻ വിശേഷശക്തി അമിതയതാകിലുമാകെ രണ്ടിവറ്റിൻ- ഭ്രമകലയാലഖിലം പ്രമേയമാകും. 40 ‘ഇതു കുട’മെന്നതിലാദ്യമാ‘മിതെ’ന്നു- ള്ളതു വിഷമാ ‘കുട’മോ വിശേഷമാകും; മതി മുതലായ മഹേന്ദ്രജാലമുണ്ടാ- വതിനിതുതാൻ കരുവെന്നു കണ്ടിടേണം. 41 ‘ഇദമറി’ വെന്നതിലാദ്യമാ ‘മിതെ’ന്നു- ള്ളതു സമ,തന്റെ വിശേഷമാണു ബോധം; മതി മുതലായവയൊക്കെ മാറി മേൽ സദ്- ഗതി വരുവാനിതിനെബ്‌ഭജിച്ചിടേണം. 42 പ്രകൃതി പിടിച്ചു ചുഴറ്റിടും പ്രകാരം സുകൃതികൾ പോലുമഹോ! ചുഴന്നിടുന്നു! വികൃതി വിടുന്നതിനായി വേല ചെയ്‌വീ- ലകൃതി ഫലാഗ്രഹമറ്ററിഞ്ഞിടേണം. 43 പല മതസാരവുമേകമെന്നു പാരാ- തുലകിലൊരാനയിലന്ധരെന്നപോലെ പലവിധ യുക്തി പറഞ്ഞു പാമരന്മാ- രലവതു കണ്ടലയാതമർന്നിടേണം. 44 ഒരു മതമന്യനു നിന്ദ്യമൊന്നിലോതും കരുവപരന്റെ കണക്കിനൂനമാകും; ധരയിലിതിന്റെ രഹസ്യമൊന്നുതാനെ- ന്നറിവളവും ഭ്രമമെന്നറിഞ്ഞിടേണം. 45 പൊരുതു ജയിപ്പതസാദ്ധ്യമൊന്നിനോടൊ- ന്നൊരു മതവും പൊരുതാലൊടുങ്ങുവീല പരമതവാദിയിതോർത്തിടാതെ പാഴേ പൊരുതു പൊലിഞ്ഞിടുമെന്ന ബുദ്ധി വേണം. 46 ഒരു മതമാകുവതിന്നുരപ്പതെല്ലാ- വരുമിതു വാദികളാരുമോർക്കുവീല; പരമതവാദമൊഴിഞ്ഞ പണ്ഡിതന്മാ- രറിയുമിതിന്റെ രഹസ്യമിങ്ങശേഷം. 47 തനുവിലമർന്ന ശരീരി, തന്റെ സത്താ- തനുവിലതെന്റെതിതെന്റെതെന്നു സർവ്വം തനുതയൊഴിഞ്ഞു ധരിച്ചിടുന്നു; സാക്ഷാ- ലനുഭവശാലികളാമിതോർക്കിലാരും. 48 അഖിലരുമാത്മസുഖത്തിനായ് പ്രയത്നം സകലവുമിങ്ങു സദാപി ചെയ്തിടുന്നു; ജഗതിയിലിമ്മതമേകമെന്നു ചിന്തി- ച്ചഘമണയാതകതാരമർത്തിടേണം. 49 നിലമൊടു നീരതുപോലെ കാറ്റു തീയും വെളിയുമഹംകൃതി വിദ്യയും മനസ്സും അലകളുമാഴിയുമെന്നുവേണ്ടയെല്ലാ- വുലകുമുയർന്നറിവായി മാറിടുന്നു. 50 അറിവിലിരുന്നൊരഹന്തയാദ്യമുണ്ടായ്- വരുമിതിനോടൊരിദന്ത വാമയായും വരുമിവ രണ്ടുലപങ്ങൾപോലെ മായാ- മരമഖിലം മറയെപ്പടർന്നിടുന്നു. 51 ധ്വനിമയമായ്‌ഗ്ഗഗനം ജ്വലിക്കുമന്നാ- ളണയുമതിങ്കലശേഷദൃശ്യജാലം; പുനരവിടെ ത്രിപുടിക്കു പൂർത്തിനല്കും സ്വനവുമടങ്ങുമിടം സ്വയം പ്രകാശം! 52 ഇതിലെഴുമാദിമശക്തിയിങ്ങു കാണു- ന്നിതു സകലം പെറുമാദിബീജമാകും; മതിയതിലാക്കി മറന്നിടാതെ മായാ- മതിയറുവാൻ മനനം തുടർന്നിടേണം. 53 ഉണരുമവസ്ഥയുറക്കിലില്ലുറക്കം പുനരുണരുമ്പോഴുതും സ്‌ഫുരിക്കുവീല; അനുദിനമിങ്ങനെ രണ്ടുമാദിമായാ- വനിതയിൽനിന്നു പുറന്നു മാറിടുന്നു. 54 നെടിയ കിനാവിതു നിദ്രപോലെ നിത്യം കെടുമിതുപോലെ കിനാവുമിപ്രകാരം കെടുമതി കാണുകയില്ല,കേവലത്തിൽ പ്പെടുവതിനാലനിശം ഭ്രമിച്ചിടുന്നു. 55 കടലിലെഴും തിരപോലെ കായമോരോ- ന്നുടനുടനേറിയുയർന്നമർന്നിടുന്നു; മുടിവിതിനെങ്ങിതു ഹന്ത! മൂലസംവിത്- കടലിലജസ്രവുമുള്ള കർമ്മമത്രേ! 56 അലയറുമാഴിയിലുണ്ടനന്തമായാ- കലയിതു കല്യയനാദികാര്യമാകും സലിലരസാദി ശരീരമേന്തി നാനാ- വുലകുരുവായുരുവായി നിന്നിടുന്നു. 57 നവനവമിന്നലെയിന്നു നാളെ മറ്റേ- ദ്ദിവസമിതിങ്ങനെ ചിന്ത ചെയ്തിടാതെ അവിരതമെണ്ണിയളന്നിടുന്നതെല്ലാം ഭ്രമമൊരു ഭേദവുമില്ലറിഞ്ഞിടേണം. 58 അറിവിനെ വിട്ടഥ ഞാനുമില്ലയെന്നെ- പ്പിരിയുകിലില്ലറിവും, പ്രകാശമാത്രം; അറിവറിയുന്നവനെന്നു രണ്ടുമോർത്താ- ലൊരു പൊരുളാമതിലില്ല വാദമേതും. 59 അറിവിനെയും മമതയ്‌ക്കധീനമാക്കി- പ്പറയുമിതിൻ പരമാർത്ഥമോർത്തിടാതെ, പറകിലുമപ്പരതത്ത്വമെന്നപോലീ- യറിവറിയുന്നവനന്യമാകുവീല. 60 വെളിവിഷയം വിലസുന്നു വേറുവേറാ- യളവിടുമിന്ദ്രിയമാർന്ന തന്റെ ധർമ്മം ജളതയതിങ്ങു ദിഗംബരാദി നാമാ- വലിയൊടുയർന്നറിവായി മാറിടുന്നു. 61 പരവശനായ്പ്പരതത്ത്വമെന്റെതെന്നോർ- ക്കരുതരുതെന്നു കഥിപ്പതൊന്നിനാലേ വരുമറിവേതു വരാ കഥിപ്പതാലേ പരമപദം പരിചിന്ത ചെയ്തിടേണം. 62 അറിവിലിരുന്നപരത്വമാർന്നിടാതീ- യറിവിനെയിങ്ങറിയുന്നതെന്നിയേ താൻ പരവശനായറിവീല പണ്ഡിതൻ താൻ- പരമരഹസ്യമിതാരു പാർത്തിടുന്നു! 63 പ്രതിവിഷയം പ്രതിബന്ധമേറി മേവു- ന്നിതിനെ നിജസ്മൃതിയേ നിരാകരിക്കൂ; അതിവിശദസ്മൃതിയാലതീതവിദ്യാ- നിധി തെളിയുന്നിതിനില്ല നീതിഹാനി. 64 ഒരു കുറി നാമറിയാത്തതൊന്നുമിങ്ങി- ല്ലുരുമറവാലറിവീലുണർന്നിതെല്ലാം അറിവവരില്ലതിരറ്റതാകയാലീ- യരുമയെയാരറിയുന്നഹോ വിചിത്രം! 65 ഇര മുതലായവയെന്നുമിപ്രകാരം വരുമിനിയും;വരവറ്റുനിൽപ്പതേകം; അറിവതു നാമതു തന്നെ മറ്റുമെല്ലാ- വരുമതുതൻ വടിവാർന്നു നിന്നിടുന്നു. 66 ഗണനയിൽനിന്നു കവിഞ്ഞതൊന്നു സാധാ- രണമിവ രണ്ടുമൊഴിഞ്ഞൊരന്യരൂപം നിനവിലുമില്ലതു നിദ്രയിങ്കലും മേ- ലിനനഗരത്തിലുമെങ്ങുമില്ല നൂനം. 67 അരവവടാകൃതിപോലഹന്ത രണ്ടാ- യറിവിലുമംഗിയാലും കടക്കയാലേ, ഒരു കുറിയാര്യയിതിങ്ങനാര്യയാകു- ന്നൊരുകുറിയെന്നുണരേണമോഹശാലി. 68 ശ്രുതിമുതലാം തുരഗം തൊടുത്തൊരാത്മ- പ്രതിമയെഴും കരണപ്രവീണനാളും രതിരഥമേറിയഹന്ത രമ്യരൂപം പ്രതി പുറമേ പെരുമാറിടുന്നജസ്രം. 69 ഒരു രതിതന്നെയഹന്തയിന്ദ്രിയാന്തഃ കരണകളേബരമൊന്നിതൊക്കെയായി വിരിയുമിതിന്നു വിരാമമെങ്ങും, വേറാ- മറിവവനെന്നറിവോളമോർത്തിടേണം. 70

സവനമൊഴിഞ്ഞു സമത്വമാർന്നു നില്പീ-
ലവനിയിലാരുമനാദി ലീലയത്രേ;
അവിരളമാകുമിതാകവേയറിഞ്ഞാ-
ലവനതിരറ്റ സുഖം ഭവിച്ചിടുന്നു. 71

ക്രിയയൊരു കൂറിതവിദ്യ; കേവലം ചി-
ന്മയി മറുകൂറിതു വിദ്യ; മായയാലേ
നിയതമിതിങ്ങനെ നിൽക്കിലും പിരിഞ്ഞ-
ദ്ദ്വയപരഭാവന തുര്യമേകിടുന്നു. 72

ഒരു പൊരുളിങ്കലനേകമുണ്ടനേകം
പൊരുളിലൊരർത്ഥവുമെന്ന ബുദ്ധിയാലേ
അറിവിലടങ്ങുമഭേദമായിതെല്ലാ-
വരുമറിവീലതിഗോപനീയമാകും. 73

പൊടിയൊരു ഭൂവിലസംഖ്യമപ്പൊടിക്കുൾ-
പ്പെടുമൊരു ഭൂവിതിനില്ല ഭിന്നഭാവം;
ജഡമമരുന്നതുപോലെ ചിത്തിലും ചി-
ത്തുടലിലുമിങ്ങിതിനാലിതോർക്കിലേകം. 74

 പ്രകൃതി ജലം തനു ഫേനമാഴിയാത്മാ-
വഹമഹമെന്നലയുന്നതൂർമ്മിജാലം
അകമലരാർന്നറിവൊക്കെ മുത്തുതാൻ താൻ
നുകരുവതാമമൃതായതിങ്ങു നൂനം. 75

മണലളവറ്റു ചൊരിഞ്ഞ വാപിയിന്മേ-
ലണിയണിയായല വീശിടുന്ന വണ്ണം
അനൃതപരമ്പര വീശിയന്തരാത്മാ-
വിനെയകമേ ബഹുരൂപമാക്കിടുന്നു. 76

പരമൊരു വിണ്ണു, പരന്ന ശക്തി കാറ്റാ-
മറിവനലൻ, ജല, മക്ഷ, മിന്ദ്രിയാർത്ഥം
ധരണി, യിതിങ്ങനെയഞ്ചു തത്വമായ് നി-
ന്നെരിയുമിതിന്റെ രഹസ്യമേകമാകും. 77

മരണവുമില്ല, പുറപ്പുമില്ല വാഴ്വും
നരസുരരാദിയുമില്ല നാമരൂപം,
മരുവിലമർന്ന മരീചിനീരുപോൽ നിൽ-
പൊരു പൊരുളാം പൊരുളല്ലിതോർത്തിടേണം. 78

ജനിസമയം സ്ഥിതിയില്ല ജന്മിയന്യ-
ക്ഷണമതിലില്ലിതിരിപ്പതെപ്രകാരം?
ഹനനവുമിങ്ങനെ തന്നെയാകയാലേ
ജനനവുമില്ലിതു ചിത്പ്രഭാവമെല്ലാം. 79

സ്ഥിതിഗതിപോലെ വിരോധിയായ സൃഷ്ടി-
സ്ഥിതിലയമെങ്ങൊരു ദിക്കിലൊത്തു വാഴും?
ഗതിയിവ മൂന്നിനുമെങ്ങുമില്ലിതോർത്താൽ
ക്ഷിതി മുതലായവ ഗീരു മാത്രമാകും. 80

പ്രകൃതി പിരിഞ്ഞൊരു കൂറു ഭോക്തൃരൂപം
സകലവുമായ് വെളിയേ സമുല്ലസിക്കും
ഇഹപരമാമൊരു കൂറിദന്തയാലേ
വികസിതമാമിതു ഭോഗ്യവിശ്വമാകും. 81

അരണി കടഞ്ഞെഴുമഗ്നി പോലെയാരാ-
യ്‌വവരിലിരുന്നതിരറ്റെഴും വിവേകം
പരമചിദംബരമാർന്ന ഭാനുവായ് നി-
ന്നെരിയുമതിന്നിരയായിടുന്നു സർവ്വം. 82

ഉടയുമിരിക്കുമുദിക്കുമൊന്നു മാറി-
ത്തുടരുമിതിങ്ങുടലിൻ സ്വഭാവമാകും
മുടിയിലിരുന്നറിയുന്നു മൂന്നുമാത്മാ-
വിടരറുമൊന്നിതു നിർവ്വികാരമാകും. 83

അറിവതിനാലവനീവികാരമുണ്ടെ-
ന്നരുളുമിതോർക്കിലസത്യമുള്ളതുർവ്വീഃ
നിരവധിയായ് നിലയറ്റു നിൽപ്പതെല്ലാ-
മറിവിലെഴും പ്രകൃതിസ്വരൂപമാകും. 84

നിഴലൊരു ബിംബമപേക്ഷിയാതെ നില്പീ-
ലെഴുമുലകെങ്ങുമബിംബമാകയാലേ
നിഴലുമതല്ലിതു നേരുമല്ല വിദ്വാ-
നെഴുതിയിടും ഫണിപോലെ കാണുമെല്ലാം. 85

തനു മുതലായതു സർവ്വമൊന്നിലൊന്നി-
ല്ലനൃതവുമായതിനാലെയന്യഭാഗം
അനുദിനമസ്തമിയാതിരിക്കയാലേ
പുനരൃതരൂപവുമായ്പ്പൊലിഞ്ഞിടുന്നു. 86

തനിയെയിതൊക്കെയുമുണ്ടു തമ്മിലോരോ-
രിനമിതരങ്ങളിലില്ലയിപ്രകാരം
തനു, മുതലായതു സത്തുമല്ല, യോർത്താ-
ലനൃതവുമല്ലതവാച്യമായിടുന്നു. 87

സകലവുമുള്ളതുതന്നെ തത്വചിന്താ-
ഗ്രഹനിതു സർവ്വവുമേകമായ് ഗ്രഹിക്കും;
അകമുഖമായറിയായ്കിൽ മായയാം വൻ-
പക പലതും ഭ്രമമേകിടുന്നു പാരം. 88

അറിവിലിരുന്ന സദസ്തിയെന്നസംഖ്യം
പൊരിയിളകിബ്ഭുവനം സ്ഫുരിക്കയാലേ
അറിവിനെ വിട്ടൊരു വസ്തുവന്യമില്ലെ-
ന്നറിയണമീയറിവൈകരൂപ്യമേകും. 89

അനൃതമൊരസ്തിതയേ മറയ്ക്കുകില്ലെ-
ന്നനുഭവമുണ്ടു സദസ്തിയെന്നിവണ്ണം
അനുപദമസ്തിതയാലിതാവൃതം സദ്-
ഘനമതിനാലേ കളേബരാദികാര്യം. 90

പ്രിയവിഷയം പ്രതിചെയ്തിടും പ്രയത്നം
നിയതവുമങ്ങനെ തന്നെ നിൽക്കയാലേ
പ്രിയമജമവ്യയമപ്രമേയമേകാൻ
ദ്വയമിതുതാൻ സുഖമാർന്നു നിന്നിടുന്നു. 91

വ്യയമണയാതെ വെളിക്കു വേല ചെയ്യും
നിയമമിരിപ്പതു കൊണ്ടു നിത്യമാകും
പ്രിയമകമേ പിരിയാതെയുണ്ടിതിന്നീ
ക്രിയയൊരു കേവലബാഹ്യലിംഗമാകും. 92

ചലമുടലറ്റ തനിക്കു തന്റെയാത്മാ-
വിലുമധികം പ്രിയവസ്തുവില്ലയന്യം;
വിലസിടുമാത്മഗതപ്രിയം വിടാതീ
നിലയിലിരിപ്പതുകൊണ്ടു നിത്യമാത്മാ. 93

ഉലകവുമുള്ളതുമായ്ക്കലർന്നു നിൽക്കും
നില വലുതായൊരു നീതികേടിതത്രേ
അറുതിയിടാനരുതാതവാങ്മനോഗോ-
ചരമിതിലെങ്ങു ചരിച്ചിടും പ്രമാണം. 94

വിപുലതയാർന്ന വിനോദവിദ്യ മായാ-
വ്യവഹിതയായ് വിലസുന്ന വിശ്വവീര്യം
ഇവളിവളിങ്ങവതീർണ്ണയായിടും, ത-
ന്നവയവമണ്ഡകടാഹകോടിയാകും. 95

അണുവുമഖണ്ഡവുമസ്തി നാസ്‌തിയെന്നി-
ങ്ങനെ വിലസുന്നിരുഭാഗമായി രണ്ടും;
അണയുമനന്തരമസ്‌തി നാസ്‌തിയെന്നീ-
യനുഭവവും നിലയറ്റു നിന്നുപോകും. 96

അണുവറിവിൻ മഹിമാവിലങ്ഗമില്ലാ-
തണയുമഖണ്ഡവുമന്നു പൂർണ്ണമാകും;
അനുഭവിയാതറിവീലഖണ്ഡമാം ചിദ്-
ഘനമിതു മൌനഘനാമൃതാബ്ധിയാകും. 97

ഇതുവരെ നാമൊരു വസ്തുവിങ്ങറിഞ്ഞീ-
ലതിസുഖമെന്നനിശം കഥിക്കയാലേ
മതി മുതലായവ മാറിയാലുമാത്മാ-
സ്വതയഴിയാതറിവെന്നു ചൊല്ലിടേണം. 98

അറിവഹമെന്നതുരണ്ടുമേകമാമാ-
വരണമൊഴിഞ്ഞവനന്യനുണ്ടു വാദം,
അറിവിനെ വിട്ടഹമന്യമാകുമെന്നാ-
ലറിവിനെയിങ്ങറിയാനുമാരുമില്ല. 99

അതുമിതുമല്ല സദർത്ഥമല്ലഹം സ-
ച്ചിതമൃതമെന്നു തെളിഞ്ഞു ധീരനായി
സദസദിതി പ്രതിപത്തിയറ്റു സത്തോ-
മിതിമൃദുവായ് മൃദുവായമർന്നിടേണം! 100